Nowa ustawa o efektywności energetycznej (implementacja dyrektywy EED UE). Jakie obowiązki są skierowane do przedsiębiorców?

Dynamiczny rozwój polityki energetycznej Unii Europejskiej, której celem jest osiągnięcie neutralności klimatycznej i radykalne zwiększenie niezależności energetycznej, stawia przed polskimi przedsiębiorcami nowe, ambitne wyzwania. Kluczowym narzędziem w realizacji tych celów jest implementacja zrewidowanej Dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej (EED – Energy Efficiency Directive). Nowa ustawa wdrażająca EED do polskiego porządku prawnego wprowadza znaczące zmiany, które bezpośrednio wpływają na sposób zarządzania energią w firmach.

Dla wielu przedsiębiorców oznacza to nowe obowiązki, ale również realne szanse na zmniejszenie kosztów operacyjnych i poprawę konkurencyjności poprzez wdrożenie rozwiązań efektywnościowych. Sprawdź, co konkretnie się zmieniło, jakich firm dotyczą nowe przepisy i w jaki sposób oferta dostępna na energy24.pl może pomóc w realizacji tych wymagań.

Czym jest dyrektywa EED i dlaczego została zaostrzona?

Przyjęta 20 września 2023 r. dyrektywa EED (2023/1791), czyli Energy Efficiency Directive odświeża unijne regulacje dotyczące efektywności energetycznej. Jej kluczowym zadaniem jest obniżenie zużycia energii poprzez wyznaczenie państwom członkowskim nowych celów i zobowiązań na okres do 2030 roku, co jest krokiem niezbędnym do osiągnięcia neutralności klimatycznej UE w 2050 roku.

Zmiany te znacząco wpływają na sposób funkcjonowania firm – zwłaszcza tych średnich i dużych – w zakresie zarządzania zużyciem energii, audytów oraz inwestycji w OZE i systemy magazynowania energii.

Dyrektywa EED to kluczowy element unijnego pakietu „Fit for 55” i Zielonego Ładu, którego celem jest zmniejszenie zużycia energii końcowej i pierwotnej w całej UE. Reforma dyrektywy, która weszła w życie w połowie 2023 roku, wprowadza znacznie ambitniejsze cele niż dotychczas:

• do 2030 roku Unia ma zmniejszyć zużycie energii końcowej o 11,7% w porównaniu do prognoz z 2020 r.,

• dla sektora publicznego i przemysłowego wprowadzono obowiązek corocznej poprawy efektywności energetycznej,

• rozszerzono definicję dużego przedsiębiorcy i dodano nowe obowiązki dla firm z sektora MŚP.

Nowa dyrektywa a polskie prawo - krok w stronę wzmożonej kontroli efektywności energetycznej

Zrewidowana dyrektywa EED, która podniosła unijny cel w zakresie efektywności energetycznej do 11,7% redukcji końcowego zużycia energii do 2030 roku (w porównaniu do scenariusza referencyjnego z 2020 r.), wymaga od państw członkowskich znaczącego zwiększenia wysiłków. W Polsce przełoży się to na nowelizację Ustawy o efektywności energetycznej. Choć szczegółowe zapisy mogą jeszcze podlegać dyskusjom na etapie legislacyjnym, kierunek jest jasny: obowiązki w zakresie monitorowania, raportowania i wdrażania środków poprawy efektywności zostaną zaostrzone i poszerzone.

Polska jako członek UE była zobowiązana do implementacji nowych zapisów EED. Znowelizowana ustawa z 2024 roku wprowadza szereg zmian istotnych dla przedsiębiorców. Najważniejsze zmiany, na które muszą przygotować się polscy przedsiębiorcy, koncentrują się wokół kilku obszarów, które omawiamy poniżej. 

1. Rozszerzenie zakresu obowiązkowych audytów energetycznych

Dotychczas obowiązujące przepisy nakładały obowiązek przeprowadzania obowiązkowego audytu energetycznego przedsiębiorstwa (co najmniej raz na 4 lata) na tzw. dużych przedsiębiorców – czyli tych, którzy spełniają kryteria (co najmniej jeden z warunków):

• zatrudnienie powyżej 250 pracowników;

• roczny obrót przekraczający 50 mln EUR lub roczna suma bilansowa przekraczająca 43 mln EUR.

Nowe przepisy EED i ich krajowa implementacja zmierzają do zaostrzenia kryteriów lub objęcia obowiązkiem audytu szerszej grupy podmiotów. Nowa ustawa najprawdopodobniej wprowadzi mechanizm, w którym obowiązek audytu będzie zależny od rzeczywistego, znaczącego zużycia energii (niezależnie od statusu MŚP/Duży Przedsiębiorca). Oczekuje się, że podmioty z wysokim rocznym zużyciem energii (np. powyżej określonego progu, np. 85 TJ/rok – choć próg ten jest jeszcze przedmiotem debaty) zostaną objęte obowiązkiem regularnego audytu.

Jaki jest obowiązek dla przedsiębiorców wynikający z tej zmiany?

• Weryfikacja statusu: Przedsiębiorca musi na bieżąco monitorować swoje zużycie energii pierwotnej i końcowej oraz weryfikować, czy spełnia kryteria do przeprowadzenia obowiązkowego audytu energetycznego.

• Regularność: W przypadku spełnienia kryteriów, audyt energetyczny przedsiębiorstwa musi być przeprowadzany co 4 lata.

• Wdrożenie zaleceń (implikacje): Chociaż ustawa formalnie nie nakazuje wdrożenia zaleceń audytu, podmioty objęte tym obowiązkiem są poddawane ścisłej kontroli. Brak realizacji rekomendowanych działań może zostać negatywnie oceniony w kontekście przyszłych programów dotacyjnych i wymagań raportowych (np. CBAM).

 

Jak energy24.pl może wesprzeć twoje przedsiębiorstwo? Audyty często wskazują na straty energii w procesach produkcyjnych oraz nieoptymalne zużycie energii elektrycznej. Wdrożenie systemów takich jak magazyny energii, grzałki do buforów, czy zarządzanie obciążeniami przy pomocy falowników hybrydowych może natychmiastowo poprawić bilans energetyczny firmy – a takie rozwiązania są dostępne w ofercie energy24.pl.

2. Systemy zarządzania energią (SZE) jako alternatywa

Ustawa utrzyma, a być może wzmocni, alternatywę dla cyklicznego audytu. Przedsiębiorcy, którzy wdrożyli i utrzymują System Zarządzania Energią (SZE) zgodny z normą PN-EN ISO 50001, lub System Ekozarządzania i Audytu (EMAS), zostaną zwolnieni z obowiązku wykonywania obowiązkowego audytu energetycznego.

Jaki jest obowiązek dla przedsiębiorców wynikający z tej zmiany?

• Decyzja strategiczna: Podjęcie decyzji o wdrożeniu i certyfikacji ISO 50001.

• Korzyści wewnętrzne: System Zarządzania Energią to nie tylko spełnienie wymogu formalnego, ale przede wszystkim narzędzie ciągłej optymalizacji i monitorowania. Pozwala na bieżące identyfikowanie źródeł marnotrawstwa i wdrażanie działań naprawczych.

3. Nowe wymagania dotyczące pomiarów i monitorowania

Kluczowym elementem zrewidowanej EED jest nacisk na dokładność i częstotliwość pomiarów. Przedsiębiorstwa, w szczególności te objęte nowym progiem zużycia, będą musiały zapewnić, że ich systemy pomiarowe są wystarczająco szczegółowe, aby umożliwić identyfikację profilu zużycia w poszczególnych procesach, budynkach i systemach (np. oświetlenie, sprężone powietrze, wentylacja).

Jaki jest obowiązek dla przedsiębiorców wynikający z tej zmiany?

• Inwestycja w podliczanie: Konieczność wdrożenia zaawansowanych systemów podliczania mediów energetycznych (prąd, ciepło, gaz, media technologiczne) z możliwością rejestracji danych w interwałach umożliwiających rzetelną analizę (np. co 15 minut).

• Weryfikacja metodyki: Stosowanie zatwierdzonej metodyki pomiarowej i wskaźników efektywności (EnPI – Energy Performance Indicators).

4. Obowiązek wdrażania systemów zarządzania energią w centrach danych

Dyrektywa wprowadza nowy, bardzo szczegółowy obowiązek w stosunku do operatorów Centrów Danych. Są one uznane za jedne z najbardziej energochłonnych instalacji. Nowa ustawa będzie wymagała od nich:

• Obowiązku raportowania: Regularne raportowanie wskaźników efektywności energetycznej, takich jak PUE (Power Usage Effectiveness) i innych wskaźników związanych z wykorzystaniem ciepła odpadowego.

• Systemu SZE: Konieczność wdrożenia SZE zgodnego z ISO 50001 (lub równoważnego) dla znaczącej większości operatorów.

Jaki jest obowiązek dla przedsiębiorców wynikający z tej zmiany?

• Audyt specjalistyczny: Przeprowadzenie audytu energetycznego skoncentrowanego wyłącznie na Centrum Danych.

• Raportowanie PUE: Utrzymywanie i regularne raportowanie wskaźników PUE.

5. Długoterminowe planowanie i wskaźniki poprawy

Nowa legislacja będzie kładła większy nacisk na długoterminowe plany poprawy efektywności energetycznej. Oczekuje się, że przedsiębiorstwa będą musiały wykazać, iż wdrażają środki prowadzące do rzeczywistej redukcji zużycia energii w perspektywie kilku lat. W niektórych przypadkach może pojawić się obowiązek tworzenia tzw. Map Drogowych (Roadmaps) dekarbonizacji i efektywności.

Jaki jest obowiązek dla przedsiębiorców wynikający z tej zmiany?

• Plan działań: Opracowanie formalnego planu działań, który systematycznie wdraża zalecenia z audytu lub cele SZE, z przypisanymi wskaźnikami pomiaru postępów.

Jak przedsiębiorcy mogą się przygotować na wejście nowe dyrektywy? 

Nowe regulacje stanowią wyzwanie, ale przede wszystkim są ogromną szansą dla firm gotowych na modernizację. Zmiany te zmuszają do głębokiej analizy zużycia, co niemal zawsze prowadzi do identyfikacji znaczących oszczędności finansowych. Jak przedsiębiorcy mogą przygotować się do zmian? Wdrażając rozwiązania techniczne i produkty poprawiające efektywność:

1. Magazyny energii:
    

   • pozwalają na wykorzystanie nadwyżek z PV lub magazynowanie energii nocą i wykorzystywanie w szczycie,

   • zmniejszają zapotrzebowanie na energię z sieci w godzinach wysokiej taryfy,

   • poprawiają profil zużycia – co wpływa na koszty dystrybucyjne.
      

2. Falowniki hybrydowe i systemy zarządzania energią:
    

   • pozwalają inteligentnie sterować przepływem energii między PV, magazynem a siecią,

   • umożliwiają konfigurację priorytetów zasilania i monitorowania.
      

3. Grzałki i odbiorniki sterowane nadwyżką PV:
    

   • idealne do gospodarstw rolnych, hoteli, zakładów z dużym zapotrzebowaniem na CWU,

   • umożliwiają wykorzystanie energii z PV bez oddawania jej do sieci.
      

4. Filtry, rekuperacja, izolacja – poprawiają efektywność energetyczną budynków firmowych.

Kary i sankcje za niewdrożenie przepisów

Nowelizacja przewiduje również realne sankcje za brak działań:

• kara za niewykonanie audytu energetycznego: do 5% rocznego przychodu firmy,

• brak wdrożenia działań efektywnościowych – możliwe nakazy URE i decyzje administracyjne,

• fałszywe raportowanie danych – odpowiedzialność karna i finansowa.

Czy są dostępne dotacje i ulgi dla przedsiębiorców?

Tak. Dla przedsiębiorców dostępne są programy wspierające inwestycje w efektywność energetyczną, m.in.:

• Programy NFOŚiGW i regionalne RPO – dla MŚP i dużych firm,

• Ulga termomodernizacyjna i inwestycyjna (dla firm inwestujących w OZE),

• Możliwość finansowania leasingiem operacyjnym lub inwestycyjnym sprzętu PV, magazynów energii czy systemów automatyki.

Energy24.pl może wskazać produkty zgodne z warunkami kwalifikowalności i pomóc w wyborze sprzętu, który spełni wymogi techniczne zawarte w audycie.

 

Nowa ustawa o efektywności energetycznej to z jednej strony rygorystyczne obowiązki dla przedsiębiorców, z drugiej – wyraźny sygnał, że oszczędność energii jest priorytetem ekonomicznym i prawnym. Firmy, które podejdą do tych regulacji proaktywnie i potraktują je jako impuls do modernizacji, zyskają nie tylko spokój w kontaktach z organami kontrolnymi, ale przede wszystkim:

1. redukcję kosztów operacyjnych: mniejsze zużycie energii = niższe rachunki;

2. wzrost konkurencyjności: zielony wizerunek i mniejsza zależność od fluktuacji cen nośników energii;

3. dostęp do finansowania: audyty i plany efektywności są często warunkiem koniecznym do ubiegania się o środki dotacyjne.

Nie pozwól, aby nowe regulacje Cię zaskoczyły. Skontaktuj się z ekspertami Energy24.pl już dziś. Przeprowadzimy Twoją firmę przez proces dostosowania do nowej ustawy – od obowiązkowego audytu, przez wdrożenie ISO 50001, aż po pozyskanie Białych Certyfikatów.